Obraz wpisu
Chcesz częściej widzieć treści Muzilla.pl w Google?
→

Melodię „Roweru” Lech Janerka wymyślił jeszcze w liceum, a słowa dokończył podczas nagrań w 2004 roku. Gdy „Jezu, jak się cieszę” pokazywano w telewizji, muzyk nadal pracował w urzędzie wojewódzkim. Na „Historii podwodnej” brzmienie współtworzyła wiolonczela Bożeny Janerki. Właśnie takie szczegóły pozwalają opowiedzieć o Janerce ciekawiej niż przez jubileuszową laurkę. Przy okazji pożegnalnej trasy wracamy do siedmiu nagrań i historii, które za nimi stoją.

18 listopada 2026 roku artysta miał zaplanowany występ w warszawskim Klubie Stodoła w ramach trasy pożegnalnej. To dobry moment, żeby zamiast powtarzać komunikat o zakończeniu koncertowania, wrócić do siedmiu piosenek i rzeczywistych zdarzeń, które za nimi stoją. To autorski wybór redakcji Muzilla.pl, a nie ranking ustalony przez samego muzyka ani przewidywana setlista. W tej podróży równie ważna jak jego głos jest wiolonczela Bożeny Janerki.

Przewodnik: Klaus Mitffoch (lata 80.) → „Historia podwodna” (1986) → „Piosenki” (1989) → „Plagiaty” (2005) → „Gipsowy odlew falsyfikatu” (2023). Przy każdym utworze znajdziesz odnośnik do nagrania; wybrane teledyski osadziliśmy bezpośrednio.

1. „Jezu, jak się cieszę” – przebój, którego nie było na pierwotnym albumie Klausa Mitffocha

Klaus Mitffoch, singiel z 1983 roku; okres debiutu zespołu. Piosenka do dziś jest jednym z pierwszych skojarzeń z Janerką: nerwowa, krótka, chwytliwa i śpiewana w sposób, którego nie da się pomylić z nikim innym. Warto jednak sprostować częste uproszczenie: „Jezu, jak się cieszę” wydano na singlu Tonpressu w 1983 roku (S-475), a utworu nie było na oryginalnej długogrającej płycie „Klaus Mitffoch” z 1984 roku. Pojawiał się za to w późniejszych wydaniach i kompilacjach.

W rozmowie z „Tygodnikiem Powszechnym” Janerka przywołał zabawną sytuację z czasów, gdy pracował w urzędzie wojewódzkim przy fotografii przemysłowej. Pracownica kadr zauważyła, że w telewizji występuje człowiek niezwykle do niego podobny. Nie skojarzyła, że to jej kolega z pracy. Popularność przyszła więc wcześniej, niż rockman zdołał na dobre przestać być urzędnikiem. Anegdota dotyczy telewizyjnego wykonania „Jezu, jak się cieszę”.

Dlaczego wracamy: ta piosenka jest symbolem momentu, w którym polska nowa fala przebiła się poza wąskie środowisko klubowe. Z pozornej euforii i przerysowanej ekspresji Janerka zrobił własny, niepodrabialny język.

Posłuchaj „Jezu, jak się cieszę” – nagranie MTJ Wytwórnia Muzyczna.

2. „Konstytucje” – spokojniejszy rytm, niepokojące pytania

„Historia podwodna” (1986). Po odejściu z Klausa Mitffocha Janerka nie zaczął budować bezpieczniejszej wersji własnego zespołu. W pierwszym solowym albumie nadal stawiał trudne pytania, ale szukał bardziej przestrzennego brzmienia. „Konstytucje” wyróżniają się kołyszącym, reggae’owym pulsem i tekstem, którego polityczny wymiar nie wymaga dopisywania szczegółowej instrukcji.

Właśnie tutaj słychać, dlaczego projekt „Lech Janerka” trzeba opowiadać także jako historię Lecha i Bożeny. Wiolonczela Bożeny nie jest dekoracją do gitary basowej: wraz z nią współtworzy niski, charakterystyczny ciężar „Historii podwodnej”. Instytut Adama Mickiewicza zwraca uwagę, że po rozpadzie Klausa Mitffocha artysta rozważał rezygnację z muzyki, a to współpraca z Bożeną dała impuls do nowego nagrania.

„To ciebie wymienimy, Bożena ma zostać”.

Tak – według wspomnienia Janerki, przywołanego przez Culture.pl za „Gazetą Wyborczą” – odpowiedzieli koledzy z zespołu, kiedy rozważał zmianę personalną. To chyba najlepszy możliwy komentarz do znaczenia Bożeny w tej historii.

Dlaczego wracamy: „Konstytucje” pokazują Janerkę jako autora, który zamiast politycznego sloganu wybiera paradoks i muzyczny kontrast. Rytm koi, słowa nie pozwalają się uspokoić.

Posłuchaj „Konstytucji” – oficjalna publikacja MTJ.

3. „Ta zabawa nie jest dla dziewczynek” – piosenka starsza od solowego debiutu o jedenaście lat

„Historia podwodna” (1986); wcześniejszą wersję utworu Lech i Bożena mieli wykonywać w 1975 roku – według przewodnika Culture.pl. To jedna z tych kompozycji, przy których data wydania płyty potrafi zmylić. Jak dokumentuje Culture.pl, Lech i Bożena wykonywali ten utwór w odmiennej aranżacji już na Studenckim Festiwalu Piosenki w 1975 roku. Dopiero po latach stał się zamknięciem „Historii podwodnej”.

Interpretację „Ta zabawa nie jest dla dziewczynek” warto oddzielić od biograficznych anegdot. Utwór buduje napięcie między zapamiętywalnym refrenem a gorzkim spojrzeniem na społeczne reguły. Nie przypisujemy mu konkretnej inspiracji, której nie potwierdził sam autor ani wiarygodna dokumentacja.

Dlaczego wracamy: szczególnie dobrze słychać tu zasadę Janerki – krótki refren może być zapamiętywalny, ale to nie znaczy, że musi być pogodny.

Posłuchaj „Ta zabawa nie jest dla dziewczynek” – MTJ.

4. „Paragwaj” – ucieczka z szarej codzienności do wyobraźni

„Piosenki” (1989). Po napięciu pierwszych lat działalności Janerka pozwolił sobie na muzyczną lekkość, ale nie zrezygnował z drugiego dna. „Paragwaj” przypomina kolorowy sen o wyrwaniu się z sytuacji bez wyjścia. Nazwa odległego kraju działa jak hasło do prywatnej krainy, w której można na chwilę nie pamiętać o przyziemnych regułach.

W naszej redakcyjnej interpretacji „Paragwaj” to przede wszystkim piosenka o wyobrażonej wolności: nie o podróży z przewodnikiem, lecz o prawie do marzenia, gdy codzienność wydaje się ciasna. Na tle albumu „Piosenki” (1989) słychać tu więcej melodyjnej lekkości; inspiracje Beatlesami i psychodelią można rozpatrywać w odniesieniu do brzmienia całej płyty, a nie jako udokumentowaną genezę konkretnego utworu.

Dlaczego wracamy: „Paragwaj” uczy, że Janerka potrafi bawić językiem nawet wtedy, gdy temat jest bardzo poważny. Jest także przystankiem między gęstą „Historią podwodną” a późniejszymi eksperymentami z elektroniką.

Posłuchaj „Paragwaju” – nagranie przywołane w przewodniku Culture.pl.

5. „Rower” – piosenka napisana w szkole, która podbiła listy przebojów po ponad trzydziestu latach

„Plagiaty” (2005). To chyba najbardziej filmowa historia całej siódemki. W wywiadzie dla Interii Janerka opowiedział, że melodię „Roweru” wymyślił jeszcze w liceum. Najpierw powstała linia wokalna, refren i zalążek tekstu. Słowa dokończył dopiero podczas nagrań w 2004 roku – ponad trzy dekady później. Piosenka została przebojem wydanej w 2005 roku płyty „Plagiaty”. Jak celnie zauważył Janerka w wywiadzie dla Interii: „Przebój z piosenki robią ludzie”.

Na pierwszy rzut ucha łatwo usłyszeć jedynie pogodną opowieść o rowerowej przejażdżce. Ale Janerka nie byłby sobą, gdyby obok codzienności nie umieścił także ironicznego komentarza do rzeczywistości, w tym ówczesnej wojny w Iraku. Piosenka zachowała jednak niezwykłą lekkość, dzięki której wyszła daleko poza publiczność polskiej alternatywy.

Wyróżnienia były konkretne: Fryderyk w kategorii Piosenka Roku, cztery pierwsze miejsca na Liście Przebojów Trójki, a animowany klip zdobył Grand Prix i nagrodę publiczności na festiwalu Yach Film. Autorem teledysku był Rafał Garcarek. W 2024 roku Janerka tłumaczył w rozmowie z Agnieszką Szydłowską w Trójce, że zdarza mu się nie grać hitu podczas koncertu; lubi sięgać po niego w odpowiednim nastroju, gdy występ już się rozkręci. Popularność nie stała się dla niego obowiązkiem odtwarzania oczekiwanej setlisty.

Dlaczego wracamy: „Rower” najlepiej dowodzi, że droga od pierwszego szkicu do wielkiego przeboju nie musi być prosta ani szybka.

Zobacz animowany teledysk „Rower” lub posłuchaj nagrania na Spotify.

6. „Wanna na Wawelu” – powrót Janerki i przewrotny teledysk

Singiel (2019), później na „Gipsowym odlewie falsyfikatu” (2023). Janerka wrócił z piosenką, której tytuł brzmi jak żart i prowokuje do szukania ukrytych znaczeń. Nie podajemy jednak anegdoty o noclegu na Wawelu jako potwierdzonej genezy utworu: dostępne źródła nie pozwalają jednoznacznie ustalić takiego związku.

Teledysk stworzył Rafał Garcarek, ten sam reżyser animacji, który odpowiadał za „Rower”. Tym razem obrazy odsyłają do wydarzeń i sporów polskiej rzeczywistości, ale nie zamykają utworu w jednym politycznym odczytaniu.

Dlaczego wracamy: po czternastu latach od „Plagiatów” Janerka przypomniał, że nie musi ścigać współczesnego popu, by nadal brzmieć aktualnie.

Obejrzyj oficjalny teledysk „Wanna na Wawelu”.

7. „Dupa jak sofa” – powrót po 18 latach i pięć Fryderyków

„Gipsowy odlew falsyfikatu” (2023). Gdy 24 października 2023 roku pojawił się ten singiel, tytuł mógł zmylić każdego, kto nie znał Janerki. Z pozoru prowokacja i żart. W szerszym kontekście albumu – jeszcze jeden dowód, że artysta nie zamierza zmieniać własnego języka tylko po to, by brzmieć dostojniej z wiekiem.

„Gipsowy odlew falsyfikatu” ukazał się 17 listopada 2023 roku, aż 18 lat po „Plagiatach”. Janerka nie udawał, że praca nad płytą była łatwa. W ówczesnych rozmowach przyznawał się do wątpliwości, wielokrotnego poprawiania pomysłów i obawy przed powielaniem samego siebie. Ważną rolę w doprowadzeniu nagrań do finału odegrała Bożena Janerka.

W 2024 roku Lech Janerka zdobył pięć Fryderyków: jako Artysta, Autor i Kompozytor Roku, za „Gipsowy odlew falsyfikatu” w kategorii Album Roku Alternatywa oraz za „Dupa jak sofa” w kategorii Utwór Roku. Podział wyróżnień potwierdza oficjalna lista laureatów Fryderyków 2024. Z perspektywy pożegnalnej trasy ma to szczególną wymowę: nie żegnamy artysty, który od dekad żyje tylko wspomnieniem dawnej popularności, lecz kogoś, kto po bardzo długiej przerwie jeszcze raz zaproponował mocny, autorski materiał.

Dlaczego wracamy: to zamknięcie naszej siódemki nie dlatego, że po nim nic już nie powstanie, lecz dlatego, że przypomina o najważniejszej cesze całej drogi muzyka – u Janerki nie da się oddzielić ironii od powagi.

Obejrzyj „Dupa jak sofa” – oficjalny klip Mystic Production.

Dlaczego Janerka zdecydował się na pożegnalną trasę?

Zmiana jest szczególnie ciekawa w zestawieniu z wywiadem, którego udzielił Onetowi w 2023 roku. Wtedy nie chciał rytualnej trasy pożegnalnej i sugerował, że wolałby po prostu przestać koncertować. W rozmowie z Interią opublikowanej przed występem w Jarocinie w 2026 roku wyjaśnił jednak, że wspólnie z Bożeną zdecydowali o wycofaniu się ze sceny ze względu na zdrowie oraz troskę o poziom koncertów. Nie chciał czekać na moment, w którym nie będą mogli dać publiczności występu na własnych zasadach.

Pożegnanie koncertowania nie musi oznaczać końca nowych nagrań. W tym samym wywiadzie Janerka przyznał, że mają z Bożeną kilka rozpoczętych piosenek. Po zakończeniu trasy może przyjrzeć się im uważniej. O ewentualnym udostępnieniu nowego materiału powiedział: „nie wykluczam, że być może będą na tyle dobre, że warto je będzie pokazać”. To istotny szczegół, którego nie warto zagłuszać słowem „koniec”.

To ważne rozróżnienie: trasa pożegnalna nie daje podstaw do twierdzenia, że warszawski występ był ostatnim koncertem artysty ani że kończy on wszelką działalność twórczą. Według zapowiedzi Klubu Stodoła 18 listopada 2026 roku drzwi otwierano o 18:00, support Pološywa zaplanowano na 19:00, a występ Lecha Janerki na 20:00. To plan organizatora, a nie niezależne potwierdzenie przebiegu koncertu. Już 19 listopada Mazowiecki Teatr Muzyczny zapowiada wieczór z recitalem, pokazem dokumentu Grzegorza Brzozowicza „Lech Janerka – śpij, śpij, inteligencie” oraz spotkaniem z muzykiem.

Program pożegnalnego wieczoru w Klubie Stodoła oraz szczegóły wydarzenia z filmem i spotkaniem 19 listopada.

W przewodniku Muzilli opisujemy też grudniowe wydarzenie „Był kiedyś Jarocin”. Według aktualnej zapowiedzi eBilet, Janerka wystąpi 13 grudnia 2026 roku w klubie B90 w Gdańsku – ma to być jego ostatni koncert w Trójmieście i ostatni występ w tym roku. Sprawdź szczegóły koncertu w kalendarzu Muzilli. Przed wyjazdem warto zweryfikować bieżący program i sprzedaż biletów. Warto pamiętać również, że w 1984 roku to właśnie w Jarocinie Klaus Mitffoch zagrał jedno z najważniejszych wystąpień w historii tej drogi artystycznej.

Nie tylko siedem przebojów. Co zostanie po Janerce?

Wybierając te piosenki, łatwo ulec pokusie nostalgii: odhaczyć wielkie tytuły, dodać kilka dawnych zdjęć i zamknąć historię. Ale właśnie takie podsumowanie byłoby najmniej w jego stylu. Janerka pokazał, że rock może być zarazem niepokorny i nieefektowny, osobisty i polityczny, a przy tym całkowicie pozbawiony pozy gwiazdora.

Najbardziej znacząca pozostaje wspólna muzyczna droga Lecha i Bożeny. Ich koncerty, pracę nad płytami i wiolonczelowe brzmienie dokumentuje m.in. Instytut Adama Mickiewicza. Gdy artysta śpiewa, że potrafi spojrzeć na świat inaczej, zazwyczaj gdzieś w tych dźwiękach słychać także jej obecność. Dlatego trasa pożegnalna zamyka ważny rozdział koncertowy polskiej alternatywy i wspólnych występów jednego z najbardziej charakterystycznych muzycznych duetów. Nie przesądza natomiast o końcu ich pracy twórczej.

A który utwór Janerki jest dla ciebie najważniejszy? „Jezu, jak się cieszę”, „Konstytucje”, „Rower” – czy może coś, co zupełnie nie trafiło do tej siódemki?

Źródła i podstawa opracowania

Tekst: redakcja Muzilla.pl. Wspomnienia artysty przytoczono w redakcyjnej parafrazie na podstawie wskazanych wywiadów; interpretacje utworów są autorskimi komentarzami Muzilli, nie cytatami z wypowiedzi muzyka. Wideo pochodzi z serwisów udostępnionych przez wytwórnie lub podlinkowanych przez instytucje kultury. Fotografia główna: mat. prasowe (autor fotografii niepodany).